Uturere 18 muri 27 tugize u Rwanda, tutabariyemo utwo mu Mujyi wa Kigali, turitegura kubona abayobozi bashya muri uku kwezi k’Ugushyingo 2026, nyuma y’uko abayobozi batwo batagaragaye ku rutonde rw’abakandida bahatanira imyanya mu Nama Njyanama z’uturere.
Abayobozi b’uturere umunani bari gusoza manda yabo ya kabiri, ari na yo ya nyuma bemerewe n’amategeko, mu gihe abandi bayobozi 10, barimo n’uwari mu nshingano z’agateganyo, batagaragara mu bakandida bahatanira imyanya y’abagize Njyanama z’uturere.
Aya matora y’abagize Inama Njyanama z’Uturere ni ingenzi cyane kuko ari yo azagena abazatorwamo Abayobozi b’uturere (ba Meya) n’ababungirije ku wa 24 Ugushyingo 2026. Ni icyiciro gikomeye mu mpinduka ziteganyijwe mu buyobozi bw’inzego z’ibanze.
Abayobozi b’uturere barindwi bariho, babiri b’agateganyo hamwe n’abayobozi bungirije b’uturere 17, harimo n’umwe uri mu nshingano z’agateganyo, ni bo bahatanira imyanya muri Njyanama z’uturere.
Kwegukana umwanya muri Njyanama bizatuma amahirwe yabo yo guhatanira imyanya y’ubuyobozi bukuru bw’uturere akomeza kubaho; icyakora, bazakenera no gushyigikirwa n’abandi bajyanama kugira ngo bagere kuri iyo myanya.
Kwiyamamaza byatangiye ku wa 7 Ugushyingo bikazasozwa ku wa 21 Ugushyingo 2026. Amatora y’ibyiciro bitandukanye by’abajyanama azakorwa ku matariki atandukanye.
Buri karere kazaba gafite abajyanama 17: umunani bazatorerwa imyanya rusange, batanu bazatorerwa imyanya 30% yagenewe abagore, n’abandi bane bahagarariye abagore, urubyiruko, abantu bafite ubumuga n’abikorera.
Uturere 18 dutegereje abayobozi bashya
Abayobozi b’uturere umunani bari gusoza manda ya kabiri ni Jérôme Rutaburingoga wayoboraga Gisagara, Ange Sebutege wa Huye, Valens Habarurema wa Ruhango, Jacqueline Kayitare wa Muhanga, Richard Mutabazi wa Bugesera, Radjab Mbonyumuvunyi wa Rwamagana, Richard Gasana wa Gatsibo na Antoinette Mukandayisenga wa Nyabihu.
Amategeko ateganya ko manda y’umuyobozi w’akarere imara imyaka itanu, kandi ashobora kongererwa indi manda imwe gusa.
Abandi bayobozi b’uturere batagaragara ku rutonde rw’abakandida ni Dr Sylvère Nahayo wa Kamonyi, Patrick Kajyambere wari mu nshingano z’agateganyo i Nyanza, Emmanuel Murwanashyaka wa Nyaruguru, Hildebrand Niyomwungeri wa Nyamagabe, Soline Mukamana wa Burera, Emmanuel Nzabonimpa wa Gicumbi, Claudien Nsengimana wa Musanze, Judith Mukanyirigira wa Rulindo, Christophe Nkusi wa Ngororero na Dathive Kayitesi wa Rutsiro.
Abayobozi b’uturere barimo guhatanira imyanya muri Njyanama
Abameya barindwi bahatanira imyanya mu Nama Njyanama z’uturere ni Vestine Mukandayisenga wa Gakenke, Prosper Mulindwa wa Rubavu, Gerald Muzungu wa Karongi, Narcisse Mupenzi wa Nyamasheke, Phanuel Sindayiheba wa Rusizi, Nathalie Niyonagira wa Ngoma na Bruno Rangira wa Kirehe.
Baherekejwe na Fred Hategekimana, uri mu nshingano z’agateganyo za Meya wa Kayonza, na Henry Kakooza, uri mu nshingano nk’izo i Nyagatare.
Ku rwego rw’abayobozi bungirije b’uturere, mu Ntara y’Amajyaruguru harimo Clarisse Uwanyirigira na Theobald Kayiranga bo mu Karere ka Musanze; Jean Baptiste Nshimyimana na Theophile Mwanangu bo muri Burera; Marie Therese Uwamahoro wa Gakenke; Theoneste Rugerinyange wa Rulindo; ndetse na Parfaite Uwera na Jean Marie Vianney Mbonyintwari bo muri Gicumbi.
Clarisse Uwanyirigira, Jean Baptiste Nshimyimana, Theoneste Rugerinyange na Parfaite Uwera bashinzwe iterambere ry’ubukungu, mu gihe Theobald Kayiranga, Theophile Mwanangu, Marie Therese Uwamahoro na Jean Marie Vianney Mbonyintwari bashinzwe imibereho myiza y’abaturage.
Mu Ntara y’Iburengerazuba, Emmanuel Uwizeyimana wa Rutsiro ahatanira umwanya hamwe na Alfred Habimana na Francine Mukakalisa bo muri Rusizi.
Emmanuel Uwizeyimana na Alfred Habimana bashinzwe iterambere ry’ubukungu, mu gihe Francine Mukakalisa ashinzwe imibereho myiza y’abaturage.
Mu Ntara y’Amajyepfo, abahatanira imyanya ni Thadde Habimana, Umuyobozi Wungirije w’Akarere ka Nyamagabe ushinzwe iterambere ry’ubukungu, Kayitesi Nadine wari ushinzwe imibereho myiza y’abaturage i Nyanza urimo kwiyamamaza muri Kamonyi, ndetse na Denise Dusabe wari ushinzwe imibereho myiza mu Karere ka Gisagara; gusa uyu mu minsi mike ishize ntibyagenze neza kuko yatawe muri yombi akurikiranyweho icyaha cya ruswa.
Mu Ntara y’Iburasirazuba, abakandida barimo Richards Kagabo Rwamunono wa Rwamagana, Marie Gloriose Mukayiranga wa Ngoma, Modeste Nzirabatinya wa Kirehe na Jules Higiro, uri mu nshingano z’agateganyo z’Umuyobozi Wungirije w’Akarere ka Kayonza.
Richards Kagabo Rwamunono na Modeste Nzirabatinya bashinzwe iterambere ry’ubukungu, mu gihe Marie Gloriose Mukayiranga ashinzwe imibereho myiza y’abaturage.
Abagore bangana hafi na kimwe cya kabiri cy’abakandida
Abagore bangana na 535 mu bakandida 1,167 bari guhatanira imyanya mu Ntara enye, bingana na 45.8% by’abakandida bose.
Iyi mibare ikubiyemo abakandida bahatanira imyanya rusange ndetse n’iyagenewe abagore by’umwihariko, igaragaza ko abagore bafite uruhare rukomeye mu ihiganwa ry’aya matora y’abagize Njyanama z’uturere.
Intara y’Amajyepfo ni yo ifite umubare munini w’abagore ugereranyije n’abakandida bose, aho abagore ari 168 kuri 339, bangana na 49.6%, hagakurikiraho Intara y’Iburasirazuba ifite abagore 148 kuri 318, bangana na 46.5%; mu gihe mu Ntara y’Amajyaruguru, abagore ari 109 kuri 242, bangana na 45%, naho mu Ntara y’Iburengerazuba ari 110 kuri 268, bangana na 41%.
Uko amatora y’abagize Njyanama azakorwa
Abagize Njyanama z’uturere ntibatorwa n’abaturage bose mu buryo buziguye, ahubwo batorwa mu buryo buziguye, hakoreshejwe itora rikorerwa mu nteko z’amatora ziba zigizwe n’abahagarariye ibyiciro bitandukanye.
Ku wa 17 Ugushyingo, hazatorwa abajyanama batanu bahagarariye abagore; bazatorwa n’abagize Inama Njyanama z’Imirenge n’abagize komite nyobozi z’Inama y’Igihugu y’Abagore ku rwego rw’imirenge n’uturere.
Ku wa 21 Ugushyingo, hazatorwa abajyanama umunani bahagarariye imyanya rusange; bazatorwa n’Inteko igizwe n’abagize biro z’Inama Njyanama z’Utugari, abagize Inama Njyanama z’Imirenge, ndetse n’abahagarariye komite nyobozi z’Inama y’Igihugu y’Abagore, Inama y’Igihugu y’Urubyiruko, Inama y’Igihugu y’Abantu bafite Ubumuga n’Urugaga rw’Abikorera ku rwego rw’uturere.
Imyanya ine isigaye izuzuzwa n’abahagarariye ibyiciro by’abagore, urubyiruko, abantu bafite ubumuga n’abikorera, binyuze ku bahuzabikorwa b’ibyo byiciro ku rwego rw’uturere.
Nyuma yo gushyiraho Njyanama z’uturere, abayigize bazatoraUmuyobozi w’Uturere (Meya) n’Abayobozi Bungirije b’Uturere bavuye muri bo, ku wa 24 Ugushyingo 2026.
Amabwiriza agenga ibikorwa byo kwiyamamaza
Amabwiriza yatangajwe na Komisiyo y’Igihugu y’Amatora ku wa 6 Ugushyingo 2026, yemera ko abakandida bakora ibikorwa byo kwiyamamaza banyuze mu bitangazamakuru no ku mbuga nkoranyambaga, bakoresheje ibyapa, amafoto yemewe n’ibindi bikoresho byemewe n’amategeko.
Ku munsi w’amatora, buri mukandida yemerewe guhabwa umwanya wo kuvugana n’inteko y’abatora mu gihe kitarenze iminota itanu, ahantu n’igihe bizagenwa na Komisiyo y’Igihugu y’Amatora.
Ibikoresho byo kwiyamamaza bishobora gushyirwa ahantu hagenewe ibyo bikorwa ku nyubako za Leta, cyangwa ku nyubako z’abantu ku giti cyabo, ku binyabiziga no ku bindi bintu byabo, ariko ari uko ba nyirabyo babyemeye kandi hubahirijwe amabwiriza y’inzego z’ubuyobozi bw’uturere n’imirenge.
Ibyo bikoresho ntibyemewe gushyirwa ku bigo nderabuzima, ku mashuri, ahasengerwa, ku nkiko no ku nkingi z’amashanyarazi, keretse ku nkingi zabugenewe zo kwamamaza zemewe n’amabwiriza abigenga.
Abakandida ntibemerewe kwiyamamaza mu izina ry’imitwe ya politiki cyangwa gukoresha ibirango by’igihugu n’iby’imitwe ya politiki mu bikoresho byabo byo kwiyamamaza.
Ibindi bikorwa bibujijwe birimo gukoresha umutungo wa Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko, gutuka cyangwa gusebya abo bahanganye, gutanga cyangwa kwakira ruswa, ivangura n’amacakubiri; aho Komisiyo y’igihugu y’amatora ivuga ko uzarenga kuri aya mabwiriza ashobora gukurwa ku rutonde rw’abakandida.

