Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Imisoro n’Amahoro (RRA) cyakusanyije imisoro ingana na miliyari 3,956.4 z’amafaranga y’u Rwanda mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2025/26, bingana na 104.2% by’intego yari yihaye yo gukusanya miliyari 3,795.4 Frw; bivuze ko yiyongereye ku kigero cya 27.7% ugereranyije n’umwaka wabanje, bitewe na gahunda zitandukanye zashyizwemo imbaraga.
Aya makuru yatangarijwe mu kiganiro n’abanyamakuru cyabereye ku cyicaro gikuru cya RRA kuri uyu wa Gatatu tariki 08 Nyakanga 2026.
Komiseri Mukuru wa RRA, Ronald Niwenshuti, yavuze ko amafaranga yakusanyijwe yiyongereyeho 27.7% ugereranyije n’ayakusanyijwe mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2024/25.
Yagize ati: “Mu myaka icumi ishize y’ingengo y’imari, Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Imisoro n’Amahoro cyakomeje guteza imbere ubufatanye n’abasoreshwa ndetse n’abafatanyabikorwa batandukanye hagamijwe gushimangira umuco wo kubahiriza amategeko y’imisoro ku bushake.”
Yakomeje agira ati: “Binyuze muri Gahunda yo Guteza Imbere Iyubahirizwa ry’Amategeko y’Imisoro (Compliance Improvement Plan), RRA ikorana n’abasoreshwa n’abafatanyabikorwa mu kumenya ibibazo bishobora gutuma amategeko atubahirizwa, ikabiganiraho mu mucyo, hanyuma hagafatwa ingamba zo kunoza iyubahirizwa ryayo.”

Komiseri Niwenshuti yavuze kandi ko amafaranga yakusanyijwe n’inzego z’ibanze muri uwo mwaka yageze kuri miliyari 137.9 Frw, bingana na 102.4% by’intego yari miliyari 134.6 Frw; asobanura ko aya ari imibare y’agateganyo, kuko imibare ya nyuma izemezwa nyuma y’ikorwa ryo guhuza no kugenzura amakuru yose.
Yagize ati: “Ibi bisubizo byiza byatewe n’izamuka ry’ubukungu, imicungire myiza y’imisoro, ishyirwa mu bikorwa ry’ingamba za politiki y’imisoro, ndetse no kurushaho kubahiriza inshingano z’imisoro n’abasoreshwa.”
Ibyagize uruhare mu kugera kuri uyu musaruro
Niwenshuti yavuze ko umusaruro mwiza waturutse ku izamuka rikomeye ry’ubukungu, kwiyongera kw’umusoro ku nyongeragaciro (VAT), inyungu ziyongereye mu masosiyete, ubwiyongere bw’imishahara isoreshwa, kunozwa kw’imisoro ya gasutamo ndetse no gushimangira imicungire n’igenzura ry’imisoro.
Mu mezi icyenda ya mbere y’umwaka w’ingengo y’imari wa 2025/26 (Nyakanga 2025 kugeza Werurwe 2026), ubukungu bw’u Rwanda bwazamutse ku kigero cya 11%, burenze intego yari 8.1%, ahanini bitewe n’iterambere ry’inganda n’urwego rwa serivisi.
Ingano y’ibicuruzwa na serivisi byacurujwe yiyongereyeho 23.7%, mu gihe umugabane w’ibikorwa bisoreshwa VAT wazamutse uva kuri 52.3% ugera kuri 59.2%, bituma umusoro wa VAT urushaho kwiyongera.
Amafaranga asoreshwa yiyongereyeho 22.9%, ugereranyije na 1.9% mu mwaka wabanje, aho umushahara usoreshwa na wo wazamutseho 14.6%, mu gihe umusoro wa PAYE wiyongereyeho 16%.
No mu rwego rwa gasutamo habaye umusaruro mwiza, aho agaciro k’ibitumizwa mu mahanga bisoreshwa kiyongereyeho 29.6%, bituma amafaranga ava ku misoro ya gasutamo yiyongera.
Kwagura umubare w’abasoreshwa
Mu rwego rwo kongera umubare w’abasoreshwa, RRA yandikishije abasoreshwa bashya 126,282, batanga imisoro ingana na miliyari 15.4 Frw.
Iki kigo kandi cyagaruje miliyari 277.1 Frw z’imisoro yari iberewemo leta binyuze mu ngamba zikomeye zo kuyishyuza.
Mu rwego rwo kunoza iyubahirizwa rya VAT no koroshya gukurikirana ibikorwa by’ubucuruzi, abasoreshwa 43,243 bongeye gukoresha Imashini zitanga inyemezabuguzi za elegitoroniki (EBM).
RRA yavuze kandi ko yashimangiye iyubahirizwa ry’umusoro ku nyungu ku masosiyete binyuze mu kunoza uburyo bw’ikoranabuhanga no gukurikirana amafaranga yandikwa nk’ibyakoreshejwe adafitiwe ibimenyetso bihagije, bituma amakuru y’imisoro atangwa arushaho kuba nyayo kandi hagabanuka kugaragaza amafaranga make agomba gusoreshwa.
Ikigo cyasoje ubugenzuzi bw’imisoro 1,883, butuma hamenyekana indi misoro igomba kwishyurwa ingana na miliyari 9.3 Frw.
Muri uwo mwaka kandi, ingamba nshya za politiki y’imisoro zatanze umusaruro wa miliyari 286.7 Frw, bingana na 110.6% by’intego yari miliyari 259.2 Frw.
Kubahiriza imisoro ku bushake
Gahunda yo gushimira abasaba inyemezabuguzi za VAT, zirimo Tengamara na TVA na Tenga Promo, yakomeje kwaguka cyane; aho umubare w’abiyandikishije wavuye ku 74,964 muri Kamena 2025 ugera ku 1,096,931 mu mpera za Kamena 2026.
Inyemezabuguzi zasabwe n’abitabiriye iyi gahunda zagaragaje umusoro wa VAT ungana na miliyari 105.8 Frw, mu gihe miliyari 4.2 Frw zahawe abaturage nk’ibihembo bya VAT mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2025/26.
RRA kandi yakajije umurego mu iperereza no kurwanya magendu, bituma harangizwa imanza z’iperereza 163 zatumye hamenyekana imisoro igomba kwishyurwa ingana na miliyari 21.4 Frw.
Byongeye kandi, ibikorwa 1,542 byo kurwanya magendu byatumye hamenyekana indi misoro ingana na miliyari 29 Frw.
Ubukangurambaga bwakozwe ku bufatanye na Polisi y’u Rwanda bugamije guteza imbere ikoreshwa rya EBM bwakorewe mu Mujyi wa Kigali no mu turere dutanu two hanze ya Kigali; bwatumye abasoreshwa barenga 12,000 batangira gukoresha EBM, bituma hasubizwa miliyari 3 Frw z’amande.
Hifashishijwe kandi isesengura ry’amakuru (data analytics), RRA yabashije kumenya no guhagarika inyemezabuguzi mpimbano, bityo ibuza uburiganya bwo gusaba gusubizwa VAT bwari kugera kuri miliyari 28 Frw.

