U Rwanda rwatangaje ko rwaguye gahunda yo gukingira virusi ya HPV (Human Papillomavirus), rukaba rwarashyizemo abagore n’abakobwa bafite imyaka iri hagati ya 30 na 45, mu rwego rwo kwihutisha intego yo kurandura burundu kanseri y’inkondo y’umura bitarenze umwaka wa 2027.
Iyi gahunda yatangajwe ku wa 16 Ugushyingo 2026 n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima (RBC), binyuze muri gahunda yo gukingira indwara zitandukanye (Expanded Programme on Immunization).
Mu rwego rw’iyi gahunda nshya, abagore n’abakobwa bujuje ibisabwa bazajya bahabwa inkingo ebyiri za HPV. Urukingo rwa kabiri ruzajya rutangwa nyuma y’amezi atandatu umuntu ahawe urwa mbere.
Iyi gahunda yiyongera ku yindi yari isanzweho yo gukingira abakobwa bakiri bato bafite imyaka 12, ndetse no kuri serivisi zo gusuzuma kanseri y’inkondo y’umura zitangwa ku bagore n’abakobwa hirya no hino mu gihugu.
Aho abagore n’abakobwa bazajya bikingiriza
Abagore n’abakobwa bafite imyaka iri hagati ya 30 na 45 bazashobora kubona urukingo rwa HPV ku bigo nderabuzima byose ndetse no ku bigo nderabuzima bifite serivisi z’ubuvuzi bwagutse hirya no hino mu gihugu.
Urukingo ruzajya rutangwa ku buntu, nta kiguzi umurwayi asabwa, aho ushaka gukingirwa azajya asabwa kwerekana indangamuntu cyangwa ikindi cyangombwa cyemewe na Leta kigaragaza imyaka afite.
Impamvu iyi gahunda ari ingenzi
Kanseri y’inkondo y’umura ni imwe mu ndwara za kanseri zishobora gukumirwa, kandi iyo isuzumwe hakiri kare ikavurwa neza, ishobora gukira.
Nubwo bimeze bityo, iyi kanseri iracyari iya kabiri mu zikunze kwibasira abagore mu Rwanda, aho igize 13% bya kanseri zose zigaragara mu gihugu, ikaba ari na yo iza ku isonga mu gutera impfu z’abagore bazize indwara za kanseri.
Kwagura gahunda yo gukingira HPV ni imwe mu ngamba zigamije kugabanya ubwandu bw’iyi virusi, bityo hakarushaho gukumirwa kanseri y’inkondo y’umura.
Intego y’Isi yo kurandura kanseri y’inkondo y’umura
Iyi gahunda ihurirana n’ingamba mpuzamahanga z’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO), zisaba ibihugu kugera ku ntego zizwi nka 90-70-90 bitarenze umwaka wa 2030, mu rwego rwo kurandura kanseri y’inkondo y’umura nk’ikibazo gikomeye cy’ubuzima rusange.
Izo ntego zirimo kuba 90% by’abakobwa bagomba kuba barahawe inkingo zose za HPV mbere yo kuzuza imyaka 15, naho 70% by’abagore bagomba kuba barasuzumwe hakoreshejwe uburyo bugezweho kandi bwizewe bwo gupima HPV, nibura rimwe mbere yo kuzuza imyaka 35, bakongera gusuzumwa mbere yo kuzuza imyaka 45, ndetse na 90% by’abagore basanganywe ibimenyetso by’indwara zibanziriza kanseri y’inkondo y’umura cyangwa kanseri yamaze gufata inkondo y’umura bagomba kubona ubuvuzi n’ubufasha bukwiye mu gihe kitarambiranye.
Abagore barakangurirwa kwitabira gahunda yo kwikingiza no kwisuzumisha
Kwagura gahunda yo gukingira HPV ku bagore n’abakobwa bafite imyaka 30 kugeza kuri 45 ni intambwe igamije kongera amahirwe yo gukumira kanseri y’inkondo y’umura no kugabanya umubare w’abahitanwa na yo.
Abagore n’abakobwa bujuje ibisabwa barashishikarizwa kugana ibigo nderabuzima bibegereye kugira ngo bahabwe urukingo ku buntu, banitabire gahunda zo kwisuzumisha kanseri y’inkondo y’umura.
Kurinda iyi kanseri bisaba ubufatanye, gukingirwa no kwisuzumisha hakiri kare, kuko ari bwo buryo bufasha kurinda ubuzima bw’abagore n’abakobwa.
